Shumë njerëz ndihen të shqetësuar pranë lartësive ose nuk i pëlqejnë merimangat dhe gjarpërinjtë. Megjithatë, për disa, këto frikëra bëhen dërrmuese dhe të paarsyeshme në krahasim me rrezikun real. Kur një frikë është ekstreme, e vazhdueshme dhe ndërhyn në jetën e përditshme, mund të diagnostikohet si një fobi specifike.
Sipas Ellen Hendriksenit, një psikologe klinike në Universitetin e Bostonit, një fobi kalon kufirin kur shkakton shqetësim të konsiderueshëm ose i pengon dikujt jetën e dëshiruar.
Martin Antony, një psikolog klinik në Universitetin Metropolitan të Torontos, shpjegon se fobitë specifike ndahen në pesë kategori:
Kafshët: Kjo përfshin frikën nga merimangat, gjarpërinjtë ose kafshë të tjera. Për shembull, studimet tregojnë se 2.7% deri në 9.5% e njerëzve kanë frikë nga merimangat.
Mjedisi natyror: Frikërat nga lartësitë, uji dhe stuhitë hyjnë në këtë kategori.
Gjaku, lëndimet, injeksionet: Kjo përfshin frikën nga gjilpërat, gjaku ose procedurat mjekësore.
Situatat: Frikërat nga situata specifike si fluturimi, drejtimi i makinës ose të qenit në ashensorë.
Të tjera: Kjo përfshin frikëra të pazakonta, si frika nga klounët.
Fobitë mund të zhvillohen pas përvojave traumatike ose sulmeve të panikut të lidhura me situata specifike. Për shembull, dikush që përjeton një sulm paniku gjatë drejtimit të makinës mund të zhvillojë frikë nga vetëdrejtimi. Megjithatë, disa fobi shfaqen pa një shkak të qartë. Shpesh, ato përfshijnë frikëra nga gjëra që janë realisht të rrezikshme, por niveli i frikës është i paarsyeshëm në raport me rrezikun real. Sandra Capaldi, një psikologe klinike në Universitetin e Pensilvanisë, vëren se njerëzit me fobi kanë tendencën të mbivlerësojnë si probabilitetin, ashtu edhe seriozitetin e kërcënimeve të mundshme.
Fobitë mund të mbivendosen gjithashtu me çrregullime të tjera të ankthit. Antony kujton trajtimin e një gruaje që kishte frikë nga drejtimi i makinës, por në të vërtetë, kjo frikë buronte nga ankthi social, ajo kishte më shumë frikë nga gjykimi i shoferëve të tjerë sesa nga përplasja. Ky shembull thekson se të kuptuarit pse dikush ka frikë nga një situatë është thelbësore për të diagnostikuar saktë fobitë.
Trajtimet efektive për fobitë
Terapia ekspozuese është trajtimi më efektiv për fobitë. Kjo metodë përfshin ekspozimin gradual të një personi ndaj burimit të frikës në mënyrë të kontrolluar, duke i lejuar ata të mësojnë se rezultati i frikshëm nuk ndodh. Qëllimi është që pacientët të dalin nga zonat e tyre të rehatisë pa shkaktuar panik. Hendriksen e përshkruan këtë si “zonën e të mësuarit,” ku ankthi aktivizohet, por nuk bëhet dërrmues.
Në rastet që përfshijnë frikën nga gjaku, lëndimet ose injeksionet, mund të nevojiten teknika shtesë. Shumë prej atyre që kanë këto fobi kanë frikë nga të fikëtit për shkak të një refleksi të quajtur përgjigjja vazovagale. Për ta kundërshtuar këtë, një teknikë e quajtur tensioni i aplikuar i muskujve mund të ndihmojë. Kjo metodë përfshin tendosjen e muskujve për të parandaluar të fiktin, duke e bërë më të lehtë menaxhimin e fobisë gjatë terapisë ekspozuese.
Me trajtim të duhur, fobitë mund të reduktohen ndjeshëm, duke i lejuar individët të rimarrin kontrollin mbi jetën e tyre. / Live Science – Syri.net
Discussion about this post